НОМАЪЛУМ РАССОM

 

НОМАЪЛУМ РАССОM

Маҳалладошлар  уни унчалик хушлашмайди.  Деярли  ҳар  йили  янгиланиб  туриладиган  машиналар,  данғиллама  иморатдаги  чет  эл  жиҳозлари  нопок  йўл  билан  келаётганини  ҳамма  билади.  Шунга  қарамай,  унинг  олдига  келиб  туришади,  илтифот  кўрсатишади.  Ахир,  кимнинг  ташвиши  йўқ?  Бировга  ғишт,   бошқа  бировга  кўмир  зарур  бўлиб  қолади.  Кимнингдир  ўғлини  судда  ҳимоя  қилиш  керак,  яна  биров  машина  ололмай  ҳалак.  Бунақа  юмушларга  унинг  суяги  йўқ:  танишларини  ишга  солади,  урушда  “қон  тўкканини”  пеш  қилади,  булар  ҳам  иш  бермаса  тегишли  жойларга  ёзади. 

Шаҳарга  туташ  колхознинг  бригадири  унинг  уйига  ёз  давомида   мева,  сабзавот  жўнатиб  туради.  Авжи  пишиқчилик  даврлари  ўзи  ҳам  келади,  маҳсулотни  топширолмай  овора  бўлаётганидан  нолийди.  Шунда  бу  одам  унинг  мушкулини  осон  қилади,  гоҳида  алоҳида  вагон  олиб  беради.

Киборларга  хос  нописандлигини  жиним  ёқтирмаса,  бунинг  устига  суҳбатимиз  унча  қовушмаса   ҳамки,  унинг  қаршисида  ўтириб,  мешчан  фалсафасига  қулоқ  тутишга  мажбурман.

  Бу  даргоҳга  ижара  излаб  келганим  кечагидай    ёдимда.  Менга  пешвоз  чиққан  хушбичим  бека  болохонадаги  уй  бўшлигини,  хўжайин  эса  кечқурун  келишини  айтди.  Ўша  куни  қоронғи  тушмасдан  етиб  келдим  ва  бу  одам  билан  танишиб  қолдим.  Ёдимда:  хўжайин  менга  худди  бозордаги  харидорларга  хос  синчковлик  билан  разм  солди-ю,  қаерданлигимни  суриштириб  қолди. 

–Ургутданман, - дедим,  сўнг  қўшиб  қўйдим: - Юрфакда  ўқийман.

–Ҳа,  тузук, - деди   у  чиройи  очилиб.

Шу  билан   гапимиз  тугади.  Иккаламиз  ҳам  жимиб  қолдик. 

– Майли, - деди у  ниҳоят, - аммо  маст  бўлинса,  аёл-паёл  олиб  келинса  хафалашиб  қоламиз.

Кўчиб  келганимнинг  биринчи  ҳафтаси  эди.  Кечқурун  хонамга  кириб  кетаётганимда,  хивичдан  тўқилган  креслода  ялпайиб  ўтирган  хўжайин  мени  чойга  таклиф  қилиб  қолди.  Унинг  рўпарасидан  жой  олдим-у,  нигоҳим  кўкрагига  чизилган  катта  расмга  тушди.  Табиатан  баданига  турфа  ёзувлар  ва  расмлар  бўлган  кишиларни  ёқтирмасдим.  Нохуш  бўлдим.  Хўжайин  ҳол-аҳвол  сўраган  бўлиб,  чой  узатди.  Унинг  кайфияти  яхши  эди.  Ўзимни  мумкин  қадар  бепарво  тутишга  уриниб,  унинг  кўкрагига  тағин зимдан назар  ташладим.  Балоғат  ёшидаги  қизнинг  жуда  зўр  ҳафсала  ва  дид  билан  чизилган  расми  эди  у.  Қиз  бошини  осиёлик  жувонларга  хос  танғиб  олган  бўлса-да,  қирра  бурни  ва  яна  алланималари  европача  эди.  Кўкраги  жуда  бўлиқ,  сийнабанди  осмонранг.  Кўкрагининг  ярми  хўжайиннинг  майкаси  остида  қолганди.  Аммо,  синчиклаб  қаралса,  тўр  остидаги  унинг  бор   вужудини  кўриш  мумкин  эди.  Назаримда  у  ҳозиргина  чўмилишдан  чиққандай,  устига  мато  ташлаб  олганди.  Қизнинг  боши  негадир  бир  оз  хам  қилиб  чизилган,  табассумида  билинар-билинмас   ғуссами,  истеҳзоми  яширинганди.

–Ўқиш  қачон  тамом  бўлади? – ногаҳонда  сўраб  қолди  хўжайин.

–Яна  бир  йил  бор. 

ОМАДСИЗЛИК

 

ОМАДСИЗЛИК

Жуғрофий, иқтисодий ва ҳатто, табиий нуқтаи назардан қаралганда ҳам, тақдир жағалвойликларга ўнг қўлини чўзган, дейиш мумкин бўлади. Юқори томон - тоғ, бир тегирмонча сув қишин-ёзин шарқираб ётади. (Баҳорда қутуриб, йўл, кўприкларни вайрон қилиши нохушроқ, албатта). Бу ёғи шаҳарга ҳам яқин. Қишлоқдан бирор чақирим пастдан эса икки  вилоятни бир-бирига боғлайдиган шоҳкўча ўтади.

Шуларни ҳисобга олиб, жағалвойликларни тоғ ҳам, шаҳар ҳам боқади, дейишга асосимиз бор. Шўролар даврида қишлоқ гоҳида ўрмон хўжалигига, гоҳида колхоз ҳисобига ўтиб турган бўлса ҳамки, тирикчилик тарзи қўшнилардан фарқ қилмаган ҳолда, ички бир қонуният асосида кечди. Бу йиллар давомида қишлоқ ёнбағирликдан, анча пастга тушди, уй ва ҳовлилар сатҳи кенгайди, томлар шиферланди, хуллас,  цивилизация деган «меҳмон» дарвозаларни таққиллатмай қолмади-ки, буларни санаб ўтириш ортиқчадир.

Қишлоқ аҳлини узоқ йиллар давомида тоғ боққан -  молларини ёнбағирларда ўтлатишган, қишлик озуқани ҳам тоғдан ўриб олишган. Фақат шу эмас: баҳорда ревоч, лола; ёз бўйи тоғрайҳон, бўзноч, бўйимодарон, маврак сингари доривор гиёҳлар йиғишган; кузда  писта, бех, тоғпиёз деганларидай…

Йилдан-йилга  бу неъматлар камайиб кетаётганлиги сабаб, ҳозир аксар ёшлар шаҳардаги корхоналарга, мардикор бозорига боришади; катта йўл бўйидаги ошхоналарда ишлашади; Қозоғистон, Россиядан нон топиб келаётганлар ҳам анчагина.

Қўшни қишлоқ ва кентдагиларнинг  тирикчилик тарзи, савияси булардан фарқ қилмаса ҳамки, жағалвойликларни андак анди, лакаловга чиқариш, уларнинг устидан кулишни хуш кўришади. Икки чақиримча юқорида Айриқия деган қишлоқ бор. Бу ердаги одамлар жағалвойликлардан шеваси, соддалиги билан фарқ қилишади. Шулар ҳам: «Бир жағалвойлик…» деб бошланадиган латифанамо гапларда қўшниларини жилла афандига чиқаришга ҳаракат қилишади.

«Бир жағалвойлик ҳовлисига девор уришдан олдин катта дарвоза ўрнатибди. Ҳар кун ишга кетаётганда, дарвозани қулфлаб кетаркан, кечаси тамба қўйиб ётаркан.  Девор эса ҳалигача йўқ экан».

Ҳангоматалабларнинг бири бошлаши билан иккинчиси улаб кетади: «Бунисини қўйинг, бир жағалвойлик махсумнинг девори ҳам, дарвозаси ҳам бор экан. Дарвозани қулфлаб, калитни остона остига қўяркан-у, баландроққа чиқиб, пода ҳайдаб кетган ўғлига  бақираркан: «Ҳов Қарашқул! Калитни остонанинг остига қўйдим».

НОХУШ ХАЁЛЛАР

 

НОХУШ ХАЁЛЛАР

Етмиш ёшдан ошган (аниқроғи, етмиш тўртга кирган) қотма, бўйчан, сийрак сочлари оқарган, тишларининг ясамалиги сезилиб турадиган, юрганда андак энкайиб, эҳтиёткорлик билан қадам ташлайдиган, нигоҳлари хиралашган,  кўзойнаги остидан сал анқайиб қарайдиган, кўринишда сокин, хотиржам бўлса-да, салга асабийлашиб, серзарда бўладиган, касалванд, жиззаки чолни  кўз олдингизга келтира оласизми? 

Ана шу одам, менман.

Ваҳоб Кабирович Кабиров, дейишади каминани.

Менинг ёшимдагилар, одатда, қачонлардир қилган амаллари билан мақтаниш, ўзларини минбар ва ҳайъатга уриш, ҳукуматга ҳуда-беҳуда ҳамду сано ўқиш, тобут бошида нутқ сўзлаш; хотиралар, гоҳида шеър  ёзишга мойил бўлишади. Булар бари менинг табиатимга зид. Худо сақласин! Ҳатто газетачиларнинг «бахтли кексалик», «нуроний отахонлар» сингари ибораларига киноя ва писхандлик билан қарайман; назаримда, булар бари жуда шалдироқ, носамимий тўқималар бўлиб туюлади. Илоҳим адашган бўлайин-у, етмишдан кейин русларнинг «Старость не радость» деган нақли мазмун, моҳияти билан ҳамманинг эшигини нохуш тақиллатаверади. Ҳатто баҳор тароватидан, мусиқанинг сеҳрли оҳангидан, нозанин  чеҳралардан лаззатланишингга  касалликлар, нохуш хотиралар, ўлим ҳақидаги дилингни сиёҳ  қиладиган ногаҳоний фикрлар ва бошқа  ожизликлар халақит бераверади.

Беморликлардан бошлайдиган бўлсак, қарийб йигирма йилдан бери  хафақон (гипертония, қон босими) билан яккама-якка курашиб келаётганимни, аммо кўпга бормай бой беришимни айтиб ўтишим керак. Бир бор йиқилдим ҳам, аммо шифокорлар, рингдаги ҳакам:  «енгил накаут», деганига ўхшаб, микроинфаркт бўлганимни айтишди ва ўрнимдан турғизиб  қўйишди. Менга ўхшаш бадбахт, заҳар чолга нариги дунё ҳам зор эмас экан, деган тўхтамга келдим ўшанда. Дилозордан Худо безор, деганлари, эҳтимол шу бўлса.

Докторлар, табиб-у экстрасенсларни ҳурмат қиламан, албатта, аммо йигирма йилдан бери уларнинг бари менга, шунчаки ён босадиган мухлис ёки ҳангоматалаб томошабин ролини бажариб келишди.  Рингдаги боксчига: «бўшашма», «ўнг қўлингни ишга сол»,  «йиқит», деб бақиришади-ку… Шунга ўхшаш.

 Ҳар йили кардиология шифохонасига  ётиб ҳам чиқаман ва доим ман-ман деган докторларгина эмас, фан ҳам касаллик сабаблари, уни даволаш усулларидан бехабар, деган тўхтамга келаман. Мени даволайдиган доктор шу мавзуда диссертация ёқлаганди. Аммо раҳматлини айнан инфаркт олиб кетганлиги бунга мисол бўлар, деб ўйлайман.

Бошқа дардларим ҳам бор ва бунга табиий бир ҳол деб қарайман. Менинг ёшимдагиларга табиат ҳам, жамият ҳам нуқул чап қўлини чўзишини биламан. Аммо бошқа оғриқларим ҳақида гапиришни истамайман!  Одамларга аввал нон керак, кейин ҳангома, деб эшитганман. «Зангори экран» ва «сариқ матбуот»дан моргдаги  мурдалар, лаблари бўсага ташна  фоҳишалар, эр деган нарсани қўлқопдай янгилаб турадиган юлдузлар ҳаёти; ҳақиқат ёки афсоналигини фарқлаб бўлмайдиган ўйдирмаларни кўриб, ўқиб, ўшаларга  мойил бўлиб қолган бугунги авлод учун менинг касаллиг-у, ҳасратларим бегона ва зерикарлидир.

ГУЛГИР

 

ГУЛГИР

 

  

  Сўзангарон маҳалласида яшайдиган бу гулгир ( тожикча – томоқдан олувчи) ҳақида кўп эшитгандим, унинг авлодлари ҳам шу касб билан шуғулланишганини билардим. Ҳар гал набираларимнинг томоғи оғриб, меъдаси бузилса, келинларим ўша аёлникига йўл олишарди. Қайтиб келишганда, бола анча тетиклашганига гувоҳ  бўлардим. Лекин шунга қарамай, бу аллақандай алдам-қалдамдай бўлиб туюлар, болаларни яхшиси, докторга элтиш зарур деб тайинлардим. Улар эса бош силкиб маъқуллаган бўлишар, аммо ўз билганларидан қолишмасди.

  Бир куни томоқ, қулоқ ва бурун бўйича анча таниқли олимнинг фикри билан қизиқдим.

   “ У гулгир эмас, пулгир, деди, анчайин тутақиб, мана қаранг, давом этди олим, қизилўнгач акс этган плакатни кўрсатиб, томоқ йўли силлиқ. Хўш, унда қандай қилиб овқат қолади. Тағин: нега ўзбек, тожик боласининг томоғига овқат  тиқилади-ю, русникидан ўтиб кетади. Бари савияга, дунёқарашга боғлиқ”.

  Ҳа, олим мени анчайин ишонтирди, аммо пинҳоний шубҳам ҳам сақланиб  қолган эди. Шунинг учун, кунлардан бирида, зоҳирий андишалар билан гулгирнинг уйига йўл олдим. Бу ерда йигирма чоғли оналар ва бувилар жигаргўшаларини овутиш билан овора эдилар. Болакайларнинг аксарияти инжиқлик қилар; зеро бемор боланинг рафтори сизга ҳам бегона эмасдир. Қаторнинг анчайин олдига ўтиб, боласини кўтариб турган келинчакка эски танишлардек, тожикчалаб сўз қотдим.

 “Нима бўлди, бу йигитчага? Қани менга берингчи”...

  Аёл кўзимдаги хайрихоҳликни кўриб, болани  узатди. Бошқалар, каминани шу келинчакнинг одами, деб ўйлашди шекилли, эътибор беришмади.